هوش مصنوعی و اهداف نظامی جدید؛
جنگ بر سر قدرت پردازش چرا مراکز داده به اهداف نظامی تبدیل شدند؟
تعمیر تلفن: گسترش شتابان هوش مصنوعی درحال تغییر معادلات قدرت، امنیت ملی و سیاستگذاری عمومی است. در این تحول، مراکز داده از تأسیسات فنی پشتیبان خدمات دیجیتال به زیرساخت هایی راهبردی تبدیل گشته اند.
به گزارش تعمیر تلفن به نقل از مهر؛ تحولات نظامی سال ۲۰۲۶ در منطقه غرب آسیا نظیر تجاوز نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران و جنگ اوکراین و روسیه در اروپای شرقی نشان داده است که این وابستگی فناورانه بتدریج درحال تبدیل شدن به یکی از ضعف های اساسی دولت ها است.
بر اساس گزارش اخیر نشریه تایم با عنوان «چرا مراکز داده به اهداف نظامی تبدیل گشته اند؟»، حملات به زیرساخت های پردازشی در ایران، کشورهای حاشیه خلیج فارس و جنگ روسیه و اوکراین، نشانه ظهور عرصه تازه ای از منازعات ژئوپلیتیکی است. اهمیت این تحول فقط به تخریب تجهیزات یا اختلال در خدمات ابری محدود نمی گردد. مسئله بنیادی آن است که زیرساخت محاسباتی مورد نیاز هوش مصنوعی حال قسمتی از ظرفیت راهبردی کشورها شمرده می شود و صیانت از آن به یکی از موضوعات اصلی حکمرانی فناوری و سیاستگذاری امنیت ملی تبدیل گشته است.
تبدیل قدرت پردازشی به مؤلفه امنیت ملی
رشد مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی، تقاضا برای توان پردازشی، ذخیره سازی اطلاعات و خدمات رایانش ابری را بشدت افزایش داده است. شرکتهای بزرگ فناوری سالانه صدها میلیارد دلار برای توسعه این ظرفیت ها سرمایه گذاری می کنند. همزمان بخشهایی مانند بانکداری، ارتباطات، سلامت، انرژی و حمل و نقل برای استمرار خدمات خود به مراکز داده وابسته تر از گذشته شده اند.
کرک کامرون، مدیر و بنیان گذار مؤسسه رایانش پیشرفته دانشگاه ویرجینیا تک، در گفت و گو با تایم تاکید می کند که مراکز داده حال در راه حیاتی عملکرد زیرساخت های دیجیتال قرار گرفته اند. به عقیده او، از دست رفتن مراکز داده کلیدی می تواند به اختلالات گسترده اقتصادی، اختلال در خدمات حمل و نقل و سامانه های وابسته به موقعیت یابی و صدمه به خدمات ضروری دولت همچون سلامت، امدادرسانی و شبکه های برق منجر شود.
این ارزیابی بیان کننده تغییر مهمی در مفهوم امنیت زیرساختی است. در الگوهای سنتی، صیانت از نیروگاه ها، خطوط انتقال انرژی و شبکه های مخابراتی اولویت داشت. در اقتصاد مبتنی بر هوش مصنوعی، ظرفیت محاسباتی هم باید در کنار این زیرساخت ها قرار گیرد. البته میزان ضعف هر خدمت به معماری فنی، سطح افزونگی و وابستگی آن به یک دیتاسنتر مشخص بستگی دارد و تخریب یک مرکز الزاماً به فروپاشی همه خدمات وابسته منجر نخواهد شد.
هوش مصنوعی و ظهور اهداف نظامی جدید
کاربرد نظامی هوش مصنوعی یکی از عوامل اصلی افزایش اهمیت راهبردی مراکز داده است. نیروهای مسلح اوکراین از سامانه های هوشمند برای هدف یابی پهپادها، برنامه ریزی عملیاتی و تحلیل حملات موشکی روسیه استفاده می نمایند. شرکت آمریکایی پالانتیر هم در گسترش فناوری های نظامی مبتنی بر هوش مصنوعی با اوکراین همکاری دارد. همچنین، ارتش آمریکا از سیستم «Maven» این شرکت برای پشتیبانی از شناسایی اهداف نظامی بهره می گیرد.
چنین کاربردهایی بیان کننده آن است که توان پردازش و تحلیل داده می تواند مستقیماً بر سرعت تصمیم گیری، دقت شناسایی اهداف و اثربخشی عملیات نظامی تأثیر بگذارد. از این منظر، اختلال در مراکز داده امکان دارد علاوه بر تحمیل هزینه اقتصادی، توان اطلاعاتی و عملیاتی طرف مقابل را کم کند.
با این حال، ذکر این نکته مهم می باشد که اهمیت نظامی مراکز داده به معنای مشروعیت حمله به تمامی آنها نیست. مطابق اصول حقوق بین الملل بشردوستانه، تعیین ماهیت هدف نظامی مستلزم بررسی نقش حقیقی تأسیسات در عملیات نظامی، مزیت نظامی مشخص حاصل از حمله و رعایت اصول تفکیک، تناسب و احتیاطات لازم است. از همین روی، میتوان نتیجه گرفت که عملکرد جمهوری اسلامی ایران در هدف قرار دادن مراکز داده پشتیبانی کننده از عملیات نظامی آمریکا در جریان تجاوز به کشورمان، موجه و مشروع است.
تجربه حملات سال ۲۰۲۶ و آشکار شدن ضعف زیرساخت های دیجیتال
بر اساس گزارش تایم، در مارس ۲۰۲۶ دو دیتاسنتر متعلق به آمازون در امارات متحده عربی هدف حمله موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتند و تأسیسات دیگری در بحرین بر اثر حمله پهپادی در مجاورت آن صدمه دید. آمازون در اطلاعیه ۱۵ سپتامبر اعلام نمود که همچنان نتوانسته است دسترسی به منابع و داده های میزبانی شده در دو منطقه صدمه دیده را بازیابی کند.
این رخداد اهمیت ادامه کسب و کار و تاب آوری خدمات ابری را آشکار می سازد. تمرکز داده ها و ظرفیت پردازشی در تأسیسات بزرگ، ضمن افزایش بهره وری و صرفه های مقیاس، می تواند دستاوردهای یک حمله موفق را تشدید کند.
علاوه بر این، در اواخر ماه سپتامبر حملات روسیه به مراکز داده اوکراین باعث اختلال در پخش تلویزیونی و دسترسی اینترنتی شد. وزارت دفاع روسیه مدعی بود این تأسیسات در پردازش و انتقال اطلاعات اطلاعاتی نیروهای مسلح اوکراین نقش دارند.
کشور اوکراین هم از هشتم اکتبر حملات متقابلی مقابل مراکز داده شرکت روسی یاندکس شروع کرد. بر اساس گزارش رسانه مدوزا، تأسیسات ساسوو که هدف یکی از این حملات قرار گرفت، میزبان دو مورد از سه ابر رایانه مورد استفاده یاندکس برای توسعه مدلهای هوش مصنوعی بود. اختلال ناشی از حمله بر خدمات شرکت هایی همچون راه آهن روسیه، مگافون، تی بانک و برخی رسانه ها تأثیر گذاشت.
به عقیده کارشناسان، این تجربه نشان داده است که مرز میان زیرساخت های نظامی، تجاری و عمومی در محیط دیجیتال بشکل درحال افزایشی درهم تنیده شده است. حمله به یک دیتاسنتر امکان دارد همزمان کارهای اقتصادی، ارتباطی و خدمات عمومی را تحت تأثیر قرار دهد و دامنه خسارت را فراتر از هدف اولیه گسترش دهد.
بازنگری معماری مراکز داده و راهبردهای سرمایه گذاری
افزایش تهدیدات نظامی، شرکتهای فناوری و دولت ها را به بازبینی در الگوی استقرار زیرساخت های پردازشی واداشته است. نمونه برجسته این تحول، تصمیم امارات متحده عربی برای تجدیدنظر در طرح راه اندازی مجموعه مراکز داده هوش مصنوعی با ظرفیت پنج گیگاوات است.
طبق گزارش ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ رویترز، این پروژه ابتدا برای راه اندازی در مجموعه ای به وسعت حدود ده مایل مربع در ابوظبی طراحی شده بود، اما بعد از حملات، توزیع جغرافیایی تأسیسات در نقاط مختلف امارات در دستور بررسی قرار گرفت. استفاده از سازه های مقاوم در مقابل انفجار، راه اندازی بخشهایی در زیرزمین و تقویت پدافند هم از گزینه های عنوان شده است.
این تغییر رویکرد نشان داده است که معیارهای مکان یابی مراکز داده دیگر فقط به هزینه انرژی، دسترسی به منابع آب، اتصال شبکه و بازده اقتصادی محدود نیست و ارزیابی تهدیدات نظامی، میزان تمرکز زیرساخت و امکان بازیابی خدمات هم باید در محاسبات سرمایه گذاری لحاظ شود.
همچنین، مستندات فنی آمازون هم بر ضرورت معماری چندمنطقه ای برای خدمات خیلی حساس تاکید دارد. این معماری می تواند احتمال توقف همزمان خدمات را کم کند، هرچند هزینه و پیچیدگی عملیاتی بیشتری به وجود می آورد.
چالش بازدارندگی و مسئولیت دولت ها
یکی از پیچیده ترین دستاوردهای این تحولات، ابهام درباره ی مسئولیت دولت ها در قبال حملات به زیرساخت های خصوصی فرامرزی است. امیلی هاردینگ، مدیر برنامه اطلاعات، امنیت ملی و فناوری مرکز مطالعات راهبردی و بین المللی آمریکا، در گزارش تایم این پرسش را مطرح می کند که حمله روسیه به دیتاسنتر متعلق به مایکروسافت که به اوکراین خدمات ارائه می کند، باید حمله به اوکراین تلقی شود یا به شرکت آمریکایی و حتی منافع ایالات متحد؟
این مسئله از نظر حقوق بین الملل اهمیت بنیادین دارد، برای اینکه مالکیت خارجی تأسیسات به تنهایی باعث انتساب حمله به دولت متبوع شرکت یا تحقق شرایط دفاع مشروع نمی گردد. ارزیابی حقوقی چنین اقداماتی مستلزم بررسی ماهیت هدف، آثار حمله، انتساب رفتار به دولت و آستانه های مقرر در حقوق بین الملل است.
در سطح سیاستگذاری هم دولت ها باید درباره ی حدود تعهد خود به صیانت از زیرساخت های دیجیتال خصوصی، سازوکارهای همکاری امنیتی و تقسیم مسئولیت میان عرضه دهندگان خدمات ابری و نهادهای عمومی تصمیم گیری کنند.
الزامات سیاستگذاری عمومی در عصر زیرساخت های هوشمند
تجربه حملات اخیر ضرورت گذار از سیاستگذاری فقط توسعه محور به حکمرانی مبتنی بر تاب آوری دیجیتال را برای همه کشورهای جهان، برجسته می سازد. در این چارچوب، شناسایی وابستگی های متقابل خدمات عمومی به مراکز داده، تدوین معیارهای ادامه خدمت، الزام به تهیه نسخه های پشتیبان مستقل و ارزیابی دوره ای مخاطرات فیزیکی و سایبری اهمیت ویژه ای دارد.
همچنین دولت ها باید میان مزایای اقتصادی تمرکز ظرفیت پردازشی و مخاطرات امنیتی آن تعادل برقرار کنند. توسعه مراکز داده پراکنده بدون هماهنگی نهادی و معیارهای مشترک هم الزاماً تاب آوری ایجاد نمی نماید. در چنین وضعیتی، سیاست مؤثر باید بر تحلیل ریسک، تنوع تامین کنندگان، قابلیت انتقال بار پردازشی و آزمون عملی برنامه های بازیابی استوار باشد.
جمع بندی
تبدیل مراکز داده به اهداف نظامی بیان کننده دگرگونی ماهیت قدرت در عصر هوش مصنوعی است. ظرفیت پردازش اطلاعات حال علاوه بر ایجاد مزیت اقتصادی و فناورانه، بر توان دفاعی و استمرار خدمات حیاتی دولت ها تأثیر می گذارد.
مهم ترین پیام سیاستی این تحول آن است که توسعه هوش مصنوعی بدون سرمایه گذاری متناسب در امنیت و تاب آوری زیرساخت های آن می تواند وابستگی های پرهزینه و ضعف های راهبردی بوجود آورد. بدین سبب سیاستگذاری عمومی باید صیانت از ظرفیت محاسباتی، استمرار خدمات دیجیتال و تنظیم مسئولیت بازیگران دولتی و خصوصی را به اجزای اصلی راهبرد ملی هوش مصنوعی تبدیل کند.
در نهایت، مزیت راهبردی کشورها تنها با میزان توان پردازشی آنها سنجیده نخواهد شد، بلکه توانایی حفاظت، بازیابی و استمرار بهره برداری از این ظرفیت ها در وضعیت بحران هم به شاخصی تعیین کننده در امنیت ملی و رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل می شود.
منبع: fixtel.ir
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب