ال نینوی خیلی قوی در اقیانوس آرام آب وهوای پاییز ۱۴۰۵ ایران چه چشم اندازی دارد؟
به گزارش تعمیر تلفن، حسین فرجامی، رییس پژوهشکده علوم جوی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی، با تشریح آخرین وضعیت ال نینو و دیگر الگوهای اقلیمی، می گوید: «برای پیشبینی وضعیت بارندگی کشور در پاییز و زمستان سال جاری، باید در کنار بررسی شدت ال نینو، رفتار اقیانوس ها، گردش جو، مسیر سامانه های بارشی و انتقال رطوبت نیز به شکل همزمان مورد بررسی قرار گیرد».
به گزارش تعمیر تلفن به نقل از خبر آنلاین، پاییز ۱۴۰۵ در شرایطی شروع شده است که اقیانوس آرام استوایی شاهد یکی از قوی ترین سیگنال های ال نینو در دهه های اخیر است. برمبنای آخرین ارزیابی مرکز پیش بینی اقلیم آمریکا (NOAA) در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ال نینو درحال تقویت است و امکان رخداد یک رویداد «بسیار قوی» در پاییز و زمستان نیمکره شمالی بالاتر از ۹۰ درصد ارزیابی شده است. همین طور NOAA احتمال آن که رویداد اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶ از نظر شدت در رده رویدادهای تاریخی قرار گیرد، ۷۵ درصد اعلام نموده است.
در همین حال، ارزیابی مؤسسه بین المللی پژوهش های اقلیمی و جامعه (IRI) در ۲۱ سپتامبر نشان داده است که تمامی ۲۲ مدل مورد استفاده این مرکز، ادامه و تقویت ال نینو را در پاییز و زمستان پیش بینی می کنند و احتمال تداوم شرایط ال نینو تا ابتدای سال ۲۰۲۷ بسیار بالا ارزیابی شده است.
حسین فرجامی، عضو هیأت علمی و رئیس پژوهشکده علوم جوی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی، در تشریح اهمیت این وضعیت می گوید: «ال نینو یک پدیده محدود به اقیانوس آرام نیست. تغییر دمای سطح آب و الگوی بارندگی و همرفت در اقیانوس آرام می تواند الگوهای گردش جو را در مناطق بسیار دور از محل تشکیل خود تغییر دهد. به همین دلیل، جهت بررسی چشم انداز بارندگی ایران باید علاوه بر وضعیت اقیانوس آرام، رفتار جو و مسیر سیستم های بارشی در منطقه غرب آسیا را هم درنظر گرفت.»
ال نینو چیست و چرا برای ایران اهمیت دارد؟ ال نینو یکی از فازهای نوسان بزرگ مقیاس اقیانوسی–جوی معروف به «نوسان جنوبی–ال نینو» یا ENSO است. در این پدیده، آب های سطحی بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی گرم تر از شرایط معمول می شوند و این تغییر می تواند الگوی گردش جو را در نقاط مختلف جهان تحت تاثیر قرار دهد.
یکی از مناطق اصلی برای پایش ال نینو، محدوده ای در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی معروف به «نی نیو ۳.۴» است. دمای سطح آب در این منطقه یکی از فاکتورهای اصلی برای ارزیابی وضعیت ENSO بحساب می آید. NOAA در گزارش ۱۰ سپتامبر اعلام نمود که ناهنجاری دمای سطح آب در این منطقه در ماه آگوست به حدود ۱.۸ درجه سلسیوس بالاتر از متوسط رسیده و در بخش شرقی اقیانوس آرام، این ناهنجاری از ۳ درجه سلسیوس هم فراتر رفته است.
در عین حال، فرجامی تاکید می کند که قوی بودن ال نینو به تنهایی نمی تواند میزان بارندگی ایران را تعیین کند.
او می گوید: «ایران فاصله بسیاری از محل تشکیل ال نینو دارد. بدین سبب اثر این پدیده بر کشور مستقیماً از اقیانوس آرام به ایران منتقل نمی گردد، بلکه بوسیله تغییر الگوهای گردش جو، موقعیت جت های غربی، مسیر سیستم های کم فشار و نحوه انتقال رطوبت خودرا نشان داده است. بدین سبب نمی توان تنها برمبنای شدت ال نینو درباره ی میزان بارندگی یک استان یا حتی کل کشور با قطعیت اظهار نظر کرد.»
اقیانوس هند؛ سیگنال دیگری که باید زیر نظر باشد در کنار ال نینو، وضعیت اقیانوس هند هم از عوامل مورد توجه در چشم انداز اقلیمی ماههای آینده است. سازمان جهانی هواشناسی در چشم انداز سپتامبر تا نوامبر ۲۰۲۶، تشکیل فاز مثبت «نوسان دوقطبی اقیانوس هند» یا IOD را پیش بینی کرده و مقدار میانگین فصلی این شاخص را حدود ۰.۹ درجه سلسیوس برآورد کرده است.
به زبان ساده، IOD به تفاوت الگوی دمای سطح آب در بخش های غربی و شرقی اقیانوس هند مربوط می شود و تغییر آن می تواند بر همرفت، فشار و گردش جو در مناطق پیرامون اقیانوس هند اثر بگذارد.
فرجامی با اشاره به اهمیت هم زمانی این دو پدیده می گوید: «در پاییز سال جاری فقط شدت ال نینو اهمیت ندارد؛ هم زمانی شرایط اقیانوس آرام و اقیانوس هند هم مهم می باشد. این دو سیگنال می توانند در کنار سایر عوامل جوی، بر الگوهای انتقال رطوبت و مسیر سیستم های بارشی در منطقه اثر بگذارند.»
البته برمبنای داده های IRI، وضعیت IOD در مردادماه در محدوده خنثی قرار داشت و مدلها تشکیل فاز مثبت آنرا از شهریور و تداوم آنرا تا آذرماه پیش بینی می کنند؛ بدین سبب این بخش از چشم انداز هم بازهم باید با داده های جدید بروزرسانی شود.
چرا نمی توان از روی ال نینو به تنهایی درباره ی بارندگی ایران قضاوت کرد؟ بگفته رئیس پژوهشکده علوم جوی پژوهشگاه، مسیر تأثیرگذاری پدیده های اقیانوسی بر بارندگی ایران یک زنجیره چندمرحله ای است: تغییرات دمای سطح اقیانوس ← تغییر همرفت ← تغییر الگوهای فشار و موج های سیاره ای ← تغییر جت های غربی ← تغییر مسیر و فعالیت سیستم های بارشی ← تغییر انتقال رطوبت ← تغییر بارندگی ایران
فرجامی دراین خصوص توضیح می دهد: «شدت یک شاخص اقلیمی الزاماً به همان نسبت به شدت اثر آن در یک منطقه خاص تبدیل نمی گردد. به عنوان نمونه، یک ال نینوی بسیار قوی به این معنا نیست که اثر آن در همه کشورهای جهان هم به همان اندازه شدید خواهد بود. موقعیت جغرافیایی، فصل، سایر الگوهای اقلیمی و وضعیت گردش منطقه ای جو همگی بنابراین نهائی نقش دارند».
سازمان جهانی هواشناسی هم در آخرین ارزیابی خود بر همین نکته تاکید کرده است که شدت یک ال نینو به تنهایی تعیین کننده شدت دستاوردهای آن در یک کشور یا منطقه خاص نیست و اثرات آن می تواند تحت تاثیر سایر عوامل اقلیمی، همچون شرایط اقیانوس هند و اطلس، تعدیل شود.
غرب و زاگرس؛ یکی از مناطق مهم در چشم انداز بارندگی پاییز برمبنای تحلیل عرضه شده از طرف فرجامی، در شرایط فعلی سیگنال بارشی برای پاییز در بخشهایی از غرب و جنوب غرب ایران و دامنه های زاگرس نسبت به زمستان روشن تر به نظر می رسد؛ در عین حال، این مساله به مفهوم پیش بینی قطعی بارندگی بیشتر در تمام این مناطق نیست و باید با ورود داده های جدید و بروزرسانی مدلهای پیش بینی دنبال شود.
فرجامی می گوید: «غرب و جنوب غرب ایران و دامنه های زاگرس به سبب قرار گرفتن در راه قسمتی از سیستم های بارشی غربی و مدیترانه ای اهمیت ویژه ای دارند. اما حتی در این مناطق هم باید میان افزایش احتمال بارندگی و وقوع قطعی بارش تفاوت قائل شد.»
وی می افزاید: «آنچه حالا میتوان درباره ی پاییز گفت، یک چشم انداز احتمالاتی است، نه یک پیش بینی قطعی. ممکنست در یک فصل، بارندگی کلی بالاتر از متوسط باشد، اما این بارندگی در همه ماه ها و بصورت یکنواخت توزیع نشود.»
MJO؛ چرا ممکنست بارندگیها در طول فصل یکنواخت نباشند؟ یکی دیگر از عواملی که می تواند در مقیاس چند هفته ای بر وضعیت بارندگی اثر بگذارد، «نوسان مادن–جولیان» یا MJO است. این پدیده یک نوسان جوی–اقیانوسی در مناطق گرمسیری است که در مقیاس چند هفته تا حدود دو ماه حرکت می کند و می تواند بوسیله تغییر در گردش جو، بر مناطق دوردست هم اثر بگذارد.
بگفته فرجامی، اهمیت MJO در این است که حتی اگر زمینه کلی فصل برای بارندگی مساعد باشد، بارندگیها الزاماً بطور یکنواخت در طول فصل توزیع نمی شوند.
او می گوید: «ممکن است زمینه اقلیمی یک فصل برای بارندگی مناسب باشد، اما بخش قابل توجهی از بارش در چند موج فعال بارشی متمرکز شود و بین این نوبت ها هم بازه های نسبتاً خشک داشته باشیم. بدین سبب برای مدیریت منابع آب و مخاطرات طبیعی، فقط میانگین بارندگی فصلی اهمیت ندارد؛ زمان وقوع و شدت بارندگی هم خیلی مهم است.»
بارندگی بیشتر لزوماً به مفهوم آب بیشتر نیست یکی از نکات مهم در تفسیر چشم انداز بارندگی پاییز ۱۴۰۵، تفاوت میان «بارش» و «منابع آب قابل استفاده» است. حتی اگر بارش یک منطقه در مجموع افزایش پیدا کند، نحوه توزیع زمانی و شدت آن می تواند تعیین کننده میزان رواناب، تغذیه منابع آب زیرزمینی و ذخیره آب در حوضه ها باشد.
فرجامی در این زمینه تاکید می کند: «برای منابع آب، صرفا میزان بارندگی مهم نیست. توزیع زمانی بارندگی، شدت رخدادها، وضعیت رطوبت خاک، دما، پوشش برف و ظرفیت حوضه هم اهمیت دارند. بدین سبب یک پاییز پربارش لزوماً به مفهوم افزایش متناسب ذخایر آب نیست.»
از طرف دیگر، اگر بخش قابل توجهی از بارندگی در مدت کوتاه و با شدت زیاد رخ دهد، می تواند رواناب سطحی و خطر سیلاب را افزایش دهد؛ موضوعی که اهمیت استفاده از پیش بینی های فصلی در کنار پیش بینی های کوتاه مدت و سیستم های هشدار سریع را نشان داده است.
پاییز روشن تر از زمستان برآیند داده های فعلی نشان داده است که برای پاییز ۱۴۰۵ سیگنال های اقلیمی نسبتاً قوی تری در دسترس می باشد. در مقابل، هرچه افق پیش بینی دورتر می شود، عدم قطعیت هم افزایش خواهد یافت. ال نینو برمبنای ارزیابی های فعلی احیانا تا زمستان ادامه خواهد داشت، اما این مساله به تنهایی به مفهوم پیش بینی مشخص بارندگی ایران در زمستان نیست. NOAA تداوم یک ال نینوی بسیار قوی را در پاییز و زمستان محتمل دانسته و WMO هم تداوم ال نینو تا ابتدای ۲۰۲۷ را با احتمال بسیار بالا ارزیابی کرده است.
فرجامی با اشاره به این مساله می گوید: «در شرایط فعلی میتوان گفت سیگنال بارشی پاییز برای بخشهایی از ایران روشن تر از چشم انداز زمستان است. اما درباره ی زمستان باید با احتیاط بیشتری صحبت کرد و منتظر بروزرسانی پیش بینی ها و مشاهده رفتار حقیقی سیستم های جوی در ماههای آینده بود.»
یک پیش بینی، نه یک حکم قطعی سرانجام، آن چه از شرایط کنونی میتوان دریافت، نه یک پیش بینی قطعی از میزان بارندگی ایران، بلکه تصویری احتمالاتی از آینده است. ال نینوی بسیار قوی در اقیانوس آرام و احتمال تشکیل IOD مثبت در اقیانوس هند، زمینه ای متفاوت از شرایط معمول به وجود آورده اند، اما نتیجه نهائی بر فراز ایران به برهم کنش این عوامل با گردش منطقه ای جو، جت های غربی، سیستم های مدیترانه ای، منابع رطوبت و شرایط سطح زمین بستگی خواهد داشت.
رئیس پژوهشکده علوم جوی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی در جمع بندی می گوید: «پیام اصلی این است که نباید از یک شاخص اقلیمی، یک نتیجه قطعی برای بارندگی ایران استخراج کرد. آن چه حالا در اختیار داریم، یک چشم انداز احتمالاتی است که باید با ورود داده های جدید بطور مستمر بروزرسانی شود. در چنین شرایطی، ارزش پیش بینی اقلیمی زمانی بیشتر آشکار می شود که در کنار پیش بینی های کوتاه مدت هواشناسی و اطلاعات در ارتباط با منابع آب و مخاطرات طبیعی، برای تصمیم گیری و برنامه ریزی مورد استفاده قرار گیرد.»
به این ترتیب، پاییز ۱۴۰۵ از نظر اقلیمی فصلی متفاوت و قابل توجه است؛ اما پاسخ به این پرسش که «آیا ایران پربارش خواهد بود؟» بازهم نیازمند بررسی هم زمان اقیانوس و جو و بروزرسانی مداوم داده ها و مدلهای پیش بینی است.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب